Elke keer dat er in Nederland weer een weg dichtgaat, laait dezelfde discussie op. Klimaatactivisten trekken de straat op, boeren rijden met trekkers naar een actie en voor je het weet vliegen de verwijten heen en weer.
De 75-jarige Johan heeft daar intussen een uitgesproken kijk op. Volgens hem wordt er met twee maten gemeten.
“Als Extinction Rebellion zich aan het asfalt vastplakt, lijkt het geen probleem, maar als boeren protesteren is het opeens afschuwelijk. Leg me dat maar eens uit.”
Met die opmerking raakt hij precies een gevoelige plek.
“Waarom weegt het ene protest zwaarder dan het andere?”
Johan zegt best begrip te hebben voor mensen die de straat op gaan. Demonstreren hoort volgens hem bij een democratie. Waar hij moeite mee heeft, is wat hij ervaart als verschil in reacties.
“Als klimaatactivisten een weg dichtzetten, hoor je dat demonstreren een grondrecht is”, zegt hij. “Maar zodra boeren met trekkers ergens gaan staan, klinkt het ineens dat iedereen gewoon naar zijn werk moet kunnen.”
Voor Johan schuurt dat.
Hij snapt niet waarom de ene blokkade door sommigen als noodzakelijk wordt gezien, terwijl een andere direct op veel weerstand stuit.
Extinction Rebellion roept vaak discussie op
Extinction Rebellion staat bekend om opvallende klimaatacties. Soms worden wegen of andere plekken geblokkeerd en gebruiken sommige betogers technieken waardoor ze niet zomaar kunnen worden weggehaald.
Voorstanders zeggen dat zulke acties nodig zijn om aandacht te trekken voor klimaatverandering, omdat een reguliere demonstratie te weinig effect zou hebben.
Critici zien dat totaal anders.
Zij vinden dat het blokkeren van wegen vooral gewone mensen raakt die niets met het conflict te maken hebben.
En precies daar wordt het volgens Johan interessant.
“Dan moet je bij boeren precies hetzelfde roepen”
Ook boeren kozen de laatste jaren regelmatig voor acties die je niet kon missen. Trekkers verschenen op wegen en bij overheidsgebouwen, en die protesten zorgden soms voor stevige overlast.
Dat leverde felle kritiek op.
Op zichzelf vindt Johan dat niet vreemd. Als je hinder veroorzaakt, kun je volgens hem verwachten dat mensen daar boos om worden.
Maar dan moet je die lijn wel consequent doortrekken.
“Als je vindt dat boeren geen weg mogen blokkeren omdat anderen daar last van hebben, prima”, zegt hij. “Maar zeg dan hetzelfde als klimaatactivisten dat doen.”
Op sociale media wordt het contrast nog groter
Wie online discussies over demonstraties volgt, ziet al snel twee kampen ontstaan.
Onder berichten over boerenacties reageren mensen die vinden dat boeren eindelijk opkomen voor hun belangen. Anderen zijn juist woest over trekkers, blokkades en de gevolgen voor andere weggebruikers.
Bij klimaatacties zie je vrijwel het omgekeerde gebeuren.
De een noemt de demonstranten moedig omdat ze ver gaan voor hun overtuiging. De ander vraagt zich af waarom automobilisten en voorbijgangers daarvan de dupe moeten zijn.
En dan klinkt het bekende verwijt: meten met twee maten.
Maar valt dit één op één te vergelijken?
Juist die vraag maakt het debat zo fel.
Niet elk protest ziet er hetzelfde uit. Locatie, duur, schaal, risico’s en de manier van actievoeren kunnen flink verschillen. Ook de reactie van politie en overheid pakt daardoor per demonstratie anders uit.
Toch draait het Johan vooral om het principe.
Als je accepteert dat burgerlijke ongehoorzaamheid soms bij demonstreren hoort, moet je volgens hem niet ineens van houding veranderen omdat je de boodschap niet deelt.
En andersom ook: wie vindt dat wegen nooit geblokkeerd mogen worden, zou dat óók moeten zeggen wanneer het doel van de actie wél sympathiek is.
“Blijkbaar draait het vooral om wie er actievoert”
Daar zit volgens Johan uiteindelijk de meeste ergernis.
Hij heeft het idee dat veel Nederlanders eerst kijken wie er demonstreert en pas daarna bepalen wat ze van de actiemethode vinden.
Ben je het eens met de demonstranten? Dan voelt een blokkade al snel noodzakelijk.
Ben je het oneens met hun boodschap? Dan is precies dezelfde overlast ineens onacceptabel.
“Daar kan ik slecht tegen”, zegt Johan. “Je hoeft het niet met die boeren eens te zijn. Je hoeft het ook niet met Extinction Rebellion eens te zijn. Maar dezelfde regels zouden toch voor iedereen moeten gelden?”
Protesteren zonder dat iemand er last van heeft, bestaat bijna niet
Daarmee komt ook een lastige vraag naar boven: hoeveel hinder mag een demonstratie veroorzaken?
Een protest dat niemand ziet of merkt, krijgt weinig aandacht. Precies daarom kiezen actiegroepen soms bewust plekken waar je niet om hen heen kunt.
Maar zodra een actie het dagelijks leven van anderen raakt, neemt de irritatie toe.
Een automobilist die uren vaststaat, heeft waarschijnlijk weinig oor voor de boodschap achter de blokkade. Hetzelfde geldt voor ondernemers, werknemers of omwonenden die hinder ondervinden.
En dan maakt het misschien weinig uit of er een tractor of een klimaatactivist voor je staat.
Johan krijgt zowel steun als kritiek
Zijn uitspraak zal genoeg mensen aanspreken. Vooral Nederlanders die vinden dat boeren de afgelopen jaren te hard zijn aangepakt, herkennen zijn vergelijking.
Maar er zijn net zo goed mensen die Johan te kort door de bocht vinden.
Zij wijzen erop dat je demonstraties niet één op één kunt vergelijken en dat omstandigheden en gedrag tijdens een actie ertoe doen.
Precies daarom blijft het een onderwerp waar mensen eindeloos over discussiëren.
Eén vraag blijft staan
Johan verwacht niet dat iedereen het met hem eens is. Dat is ook niet zijn doel.
Hij wil vooral dat je jezelf één simpele vraag stelt:
Vind je een bepaalde manier van demonstreren écht fout, of vooral wanneer de andere kant die gebruikt?
Volgens hem zit dáár de echte dubbele standaard.
En zijn conclusie is helder:
“Of het nou boeren zijn die de weg blokkeren of Extinction Rebellion: als iets niet mag, dan moet het voor iedereen niet mogen. Zo moeilijk is dat toch niet?”
