Ophef: expert in Zembla-docu over extreemrechts zou zelf gewelddadig verleden hebben

Opnames tonen de Bossche FVD-fractievoorzitter Ramon van Asch, samen met zijn zoontje, naast een kooigevecht. Hoe belandde hij daar? Die vraag kwam op na de Zembla-documentaire De neonazi-files. Ook de keuze voor Willem Wagenaar als expert leidde tot gemor. De medewerker van de Anne Frank Stichting kreeg in 1987 een veroordeling voor zijn rol bij een gewelddadige actie tegen een politieke meeting in Kedichem. Bij dat incident raakte een aanwezige zo ernstig gewond dat een been geamputeerd moest worden.

Met zijn zoontje bij de vechtkooi

Aan de documentaire, die op 18 november uitkwam, werkten Zembla-journalisten samen met het Vlaamse Pano. Met hulp van een infiltrant kwamen ze in afgeschermde chats en verzamelden ze uren video. Zo achterhaalden ze waar drie vechttoernooien op het Nederlandse platteland plaatsvonden. Op de beelden zie je hoe mannen elkaar in een kooi te lijf gaan. Ook brengen bezoekers de Hitlergroet. Een van de netwerken rond die toernooien noemt zich Active Club Dietsland.

Na de uitzending gaf Van Asch zijn versie. Een kennis had hem in juni meegevraagd naar een event. Wat daar precies op het programma stond, wist hij naar eigen zeggen niet. Dat hij zijn zoontje meenam, moest laten zien hoe weinig hij iets vermoedde. Pas toen een paar bezoekers maskers opzetten en een scheidsrechter een gevecht aankondigde, drong tot hem door wat voor bijeenkomst het was. Volgens Van Asch vertrok hij vrijwel meteen bij aanvang van het gevecht.

De politieke nasleep volgde binnen uren. Op verzoek van het partijbestuur legde Van Asch zijn zetel in de Bossche gemeenteraad neer. Hij zei elke schijn van betrokkenheid te willen vermijden. Uiteindelijk meldde FVD dat zes leden waren geroyeerd. Ook minister van Justitie David van Weel reageerde: volgens hem moest de partij uitleggen waarom leden bij zulke bijeenkomsten opdoken.

Waarom de naam Willem Wagenaar tot discussie leidt

Zembla liet in de uitzending onder meer Willem Wagenaar aan het woord. Hij onderzoekt bij de Anne Frank Stichting rechts-extremisme. Critici haalden echter een hoofdstuk uit zijn eigen verleden aan. In 1987 kreeg Wagenaar celstraf voor zijn betrokkenheid bij de Kedichem-actie een jaar eerder. Juist in een programma over politiek extremisme, vinden zij, had die context genoemd moeten worden.

Wat speelde er toen? Op zaterdag 29 maart 1986 verzamelden leden van de Centrumpartij en de Centrumdemocraten zich in hotel Cosmopolite. De partijen lagen met elkaar in de clinch en wilden in het Zuid-Hollandse dorp praten over verzoening. Tegenstanders trokken naar het hotel om de meeting te dwarsbomen. Het liep uit op geweld en er ontstond brand in het gebouw. Voor de aanwezigen sloeg een politieke bijeenkomst om in een wanhopige vlucht.

Wil Schuurman, destijds secretaresse en later echtgenote van politicus Hans Janmaat, probeerde via een raam te ontkomen. Ze raakte zo zwaar gewond dat een been geamputeerd moest worden. Ook voor de hoteleigenaar en zijn familie had de brand een tragisch staartje: twee maanden later overleed hij bij het opruimen van de resten van zijn pand.

Meerdere activisten kregen celstraffen. Belangrijk in de strafzaak: het gerechtelijk laboratorium kon niet vaststellen hoe de brand exact is ontstaan. Daardoor legde het Openbaar Ministerie geen opzettelijke brandstichting ten laste. Wagenaar aanwijzen als degene die het vuur stichtte, gaat dus verder dan wat het onderzoek ondersteunt.

Moest Zembla die voorgeschiedenis vermelden?

Bij de Anne Frank Stichting was die veroordeling al lang bekend. In 2017 liet de stichting aan het Financieele Dagblad weten op de hoogte te zijn en Wagenaar te steunen. Vanuit FVD kwamen destijds ook vragen over zijn verleden, nadat hij elders als expert was geciteerd. Door het onderwerp waarover Zembla hem nu liet praten, steekt de discussie weer de kop op.

Daar zit de kern van de kritiek op de redactie. Zembla zocht uit wie er langs die vechtkooi stonden, met wie ze optrokken en wat hun aanwezigheid betekende. Critici vragen zich af waarom kijkers over Wagenaar minder context kregen, terwijl hij zelf betrokken was bij een actie waarbij politieke tegenstanders gewond raakten. Eén zin over Kedichem had het publiek in staat gesteld die geschiedenis mee te wegen. Dat is een reële journalistieke vraag, óók als je vindt dat FVD terecht om uitleg is gevraagd over de mensen die op de beelden verschenen.