Een in het oog springend journalistiek onderzoek naar mogelijke bijwerkingen van coronavaccins wakkert nieuwe vragen aan.
Onderzoekers uit allerlei landen zeggen dat ze tegen hindernissen aanlopen zodra ze langdurige gezondheidsklachten willen bestuderen die sommige mensen na een prik melden.
Volgens hen is publiceren soms lastig, en krijgen andere projecten geen geld.
Dat blijkt uit een gezamenlijke publicatie van Pointer, Trouw en The Investigative Desk van 16 oktober 2026.
De betrokken wetenschappers vinden dat er meer ruimte moet komen om mogelijke bijwerkingen grondig en nuchter te onderzoeken.
Dat betekent niet dat er bewijs ligt dat coronavaccins op grote schaal langdurige klachten veroorzaken. Wel stellen de onderzoekers dat er nog onbeantwoorde vragen zijn.
Onderzoekers slaan alarm
Tijdens de pandemie waren coronavaccins cruciaal om ernstige ziekte en sterfte terug te dringen.
Net als bij andere medicijnen en vaccins kunnen er bijwerkingen voorkomen.
Bekende reacties worden daarom door gezondheidsautoriteiten gevolgd en geregistreerd.
Toch is er volgens meerdere wetenschappers nog onduidelijkheid over bepaalde aanhoudende klachten die mensen na vaccinatie melden.
Denk aan forse vermoeidheid, concentratieproblemen en zenuwpijn.
Een deel van de patiënten geeft aan dat de klachten kort na de prik begonnen.
Maar of het vaccin ook echt de oorzaak is, staat lang niet altijd vast.
Precies dat mogelijke verband willen onderzoekers beter begrijpen.
Studie aan de Amerikaanse Yale-universiteit
Een illustratief voorbeeld uit het journalistieke onderzoek komt van de Amerikaanse Yale-universiteit.
Daar bestuderen onderzoekers al langer postcovid, ook wel long covid.
In 2022 besloten ze óók te kijken naar mensen met langdurige klachten na vaccinatie.
Sommige onderzoekers noemen dat het postvaccinatiesyndroom, PVS.
Het gaat om een verzameling klachten waarvan de precieze oorzaak en afbakening nog onderwerp van onderzoek zijn.
De onderzoekers wilden onder meer zien of er meetbare veranderingen in het lichaam van deze patiënten te vinden waren.
Publiceren blijkt lastig
Publicaties over postcovid kwamen volgens de betrokken onderzoekers relatief soepel door het proces.
Maar bij onderzoek naar klachten na vaccinatie merkten ze een duidelijk verschil.
Resultaten die met vergelijkbare methoden waren behaald, bleken lastiger geplaatst te krijgen in wetenschappelijke tijdschriften.
Neurohoogleraar David Putrino, verbonden aan Mount Sinai in New York, zei tegen Pointer dat ze hun werkwijze amper hadden aangepast.
Toch werd publiceren van de nieuwe studies veel moeilijker.
Volgens hem lag het verschil vooral in de aandoening die onderwerp van studie was.
Wat troffen de onderzoekers aan?
De Yale-onderzoeksgroep deelde in februari 2025 voorlopige bevindingen.
Ze beschreven veranderingen in bloed en immuunsysteem bij een kleine groep patiënten.
Dat is reden om verder te onderzoeken.
Maar ze benadrukten zelf dat het werk nog in een vroeg stadium zat.
De groep was klein en de uitkomsten moesten nog worden bevestigd in grotere studies.
Daarom kun je nog geen harde conclusies trekken over een oorzakelijk verband tussen vaccinatie en de klachten.
Een biologisch verschil zien bij patiënten is immers niet hetzelfde als aantonen waardoor dat verschil ontstaat.
Debat over mogelijke bloedstolsels
Ook in Zweden liepen wetenschappers volgens Pointer tegen hobbels aan.
Hoogleraar Per Hammarström en onderzoeker Sofie Nyström bestudeerden het spike-eiwit van het coronavirus.
Ze onderzochten of dit eiwit onder bepaalde omstandigheden kan bijdragen aan de vorming van bloedstolsels die moeilijk af te breken zijn.
De onderzoekers suggereerden dat hun bevindingen mogelijk relevant konden zijn voor het begrijpen van bepaalde bijwerkingen.
Tijdens de wetenschappelijke beoordeling ontstond echter discussie over die hypothese.
Beoordelaars vonden de link met vaccinbijwerkingen onvoldoende onderbouwd en maakten zich zorgen over de maatschappelijke impact van zulke uitspraken.
De onderzoekers besloten daarom de verwijzing naar mogelijke vaccinbijwerkingen uit hun publicatie te halen.
Voorzichtige wetenschap of ongepaste druk?
Dat alles roept een belangrijke vraag op.
Wanneer is kritische feedback een normaal onderdeel van kwaliteitsbewaking, en wanneer voelt het voor onderzoekers als een rem op relevante vragen?
Wetenschappelijke tijdschriften laten studies toetsen door andere experts.
Die toets is bedoeld om fouten, te stellige conclusies en mager onderbouwde claims te herkennen.
Dat is belangrijk, zeker bij medisch onderzoek.
Tegelijk moeten onderzoekers de ruimte houden om nieuwe ideeën te verkennen,
ook als de resultaten gevoelig liggen.
Wetenschappers die met Pointer spraken, vinden dat die balans soms zoek is.
Hun ervaringen zijn op zichzelf echter geen bewijs voor een gecoördineerde poging om informatie achter te houden.
Ook in Nederland worden voorstellen afgewezen
Het speelt niet alleen in het buitenland.
In Nederland zijn onderzoekers eveneens teleurgesteld over het uitblijven van financiering.
Bijwerkingencentrum Lareb diende samen met onder meer Amsterdam UMC, de Rijksuniversiteit Groningen en Erasmus MC onderzoeksvoorstellen in.
Daarmee wilden ze meer duidelijkheid krijgen over langdurige klachten die mensen na vaccinatie melden.
Ze wilden bijvoorbeeld weten hoe vaak zulke klachten voorkomen en welke processen in het lichaam mogelijk een rol spelen.
De voorstellen gingen naar ZonMw, dat gezondheidsonderzoek financiert.
Beide aanvragen werden afgewezen.
Teleurstelling bij Lareb-directeur
Agnes Kant, directeur van Bijwerkingencentrum Lareb, vertelt in het onderzoek dat ze teleurgesteld was over de afwijzingen.
Volgens haar ging het om vragen waar patiënten en artsen juist duidelijkheid over willen.
Ook immunoloog Jeroen den Dunnen van Amsterdam UMC uit kritiek.
Hij vindt de argumentatie voor de afwijzingen niet overtuigend.
Volgens hem ontstond zo een lastige spagaat.
Om bepaalde klachten beter te kunnen onderzoeken, moet je eerst weten hoe vaak ze voorkomen.
Maar zelfs een voorstel om precies die vraag te beantwoorden, kreeg geen financiering.
Daardoor kan belangrijke kennis volgens de onderzoekers langer op zich laten wachten.
Wat betekent dit voor wie klachten heeft?
Voor mensen die na een vaccinatie langdurige gezondheidsproblemen ervaren, is het gebrek aan duidelijkheid extra frustrerend.
Je wilt weten waar je klachten vandaan komen.
Ook hoop je op betere onderzoeksmogelijkheden, begeleiding en behandeling.
Toch is zorgvuldigheid belangrijk.
Als je na vaccinatie ziek wordt, betekent dat niet automatisch dat de prik de oorzaak is.
Gezondheidsproblemen kunnen ook een andere oorzaak hebben of toevallig in dezelfde periode ontstaan.
Om een oorzakelijk verband vast te stellen, zijn goed opgezette studies nodig die ook alternatieve verklaringen meenemen.
Precies daarom pleiten de betrokken wetenschappers voor degelijk vervolgonderzoek.
Coronavaccins hebben ook talloze levens gered
Bij dit debat hoort een belangrijke kanttekening.
Coronavaccins boden tijdens de pandemie bescherming tegen ernstige ziekte, ziekenhuisopnames en overlijden.
Dat wordt ondersteund door uitgebreid wetenschappelijk onderzoek.
De ervaringen van onderzoekers die mogelijke bijwerkingen bestuderen, veranderen dat niet zomaar.
Tegelijk betekent bewezen werkzaamheid niet dat je mogelijke bijwerkingen moet negeren.
Beide onderwerpen kunnen naast elkaar bestaan.
Een goed werkend geneesmiddel of vaccin kan voordelen bieden en toch risico’s meebrengen.
Beide kanten verdienen daarom zorgvuldig onderzoek.
Waarom openheid in onderzoek telt
Deze discussie raakt aan iets groters: vertrouwen in de wetenschap.
Je moet erop kunnen rekenen dat medische producten grondig zijn onderzocht.
Daarbij hoort aandacht voor de baten én de mogelijke nadelen.
Tegelijkertijd moeten onderzoekers voorzichtig zijn met voorlopige resultaten.
Als kleine studies te snel als hard bewijs worden gepresenteerd, kunnen verkeerde conclusies ontstaan.
Dat kan onnodige onrust veroorzaken.
Maar wanneer relevante onderzoeksvragen blijven liggen, tast dat het vertrouwen óók aan.
Transparantie en zorgvuldigheid zijn daarom allebei noodzakelijk.
Hoe nu verder?
De publicatie van Pointer, Trouw en The Investigative Desk bracht ervaringen van verschillende wetenschappers samen.
Daardoor is het gesprek over de ruimte voor onderzoek naar mogelijke vaccinbijwerkingen opnieuw aangezwengeld.
Of dit leidt tot nieuwe financiering of aanpassingen bij wetenschappelijke tijdschriften, is nog niet bekend.
Medische vragen blijven bovendien onbeantwoord.
De betrokken onderzoekers hopen dat hun ervaringen aanleiding zijn om de onderzoeksmogelijkheden opnieuw te bekijken.
Belangrijke vragen blijven liggen
De kern is niet dat coronavaccins massaal gevaarlijk zouden zijn.
Daarvoor biedt dit onderzoek geen bewijs.
Waar het wel om draait: wetenschappers die bepaalde langdurige klachten na vaccinatie willen bestuderen, zeggen dat ze op barrières stuiten.
En dat werpt vragen op over hoe onderzoek wordt beoordeeld, gepubliceerd en gefinancierd.
Juist bij onderwerpen die veel mensen raken, is het belangrijk dat onderzoek zorgvuldig, onafhankelijk en transparant kan plaatsvinden.
Alleen zo wordt duidelijk welke klachten daadwerkelijk met vaccinatie samenhangen en welke een andere oorzaak hebben.
Wat vind jij: moet er extra geld komen voor onafhankelijk onderzoek naar mogelijke langdurige bijwerkingen van coronavaccins?
